A’DAM Toren, Norður-Amsterdam: frá skrifstofum Shell að útsýnisstað

A’DAM Toren er skrifstofuturn frá sjöunda og áttunda áratugnum sem hefur fengið nýtt líf. Hann stendur í Overhoeks, þeim hluta Amsterdam-Noord sem liggur beint við vatnið, við hliðina á Eye Filmmuseum. Margir Amsterdambúar kalla hann enn Shell-turninn, því olíufyrirtækið var með skrifstofur sínar hér í áratugi.

Nafnið A’DAM vísar til Amsterdam Dance and Music. Eftir endurbæturnar fluttu fyrirtæki úr tónlistar- og skemmtanageiranum þangað inn með skrifstofur sínar, og við bættust hótel, veitingastaðir og barir. Efst uppi er A’DAM Lookout, útsýnisstaðurinn þar sem gestir geta horft yfir borgina ofan frá. Þar hangir líka róla sem sveiflast út fyrir þakbrúnina, fyrir þá sem þora.

Núverandi opnunartíma, miða og verð fyrir útsýnisstaðinn, hótelið og veitingastaðina er best að skoða á opinberri vefsíðu turnsins sjálfs. Þær upplýsingar breytast reglulega, svo athugið þær rétt fyrir heimsóknina.

Arkitektinn Arthur Staal hannaði turninn, sem var byggður fyrir Shell, en fyrirtækið hafði lengi verið með stóra rannsóknarstofu og skrifstofur í Amsterdam-Noord. Lengi vel stóð turninn frekar einmana á norðurbakka IJ. Hinum megin var iðandi miðbærinn, en hér aðallega athafnasvæði og vatn.

Þegar Shell fór stóð byggingin auð um tíma. Amsterdam-Noord breyttist hratt á þeim árum: gömul iðnaðarsvæði urðu að íbúðahverfum, vinnustofum og skemmtistöðum. Borgin leitaði að nýju hlutverki fyrir turninn og það fannst með áætlun um byggingu helgaða tónlist og frítíma. Eftir miklar endurbætur var turninn opnaður aftur sem A’DAM Toren.

Þar með varð hann tákn hins nýja Noord. Þangað sem fólk fór áður aðeins ef það vann þar kemur nú fólk úr allri borginni og alls staðar að úr heiminum til að njóta útsýnisins, fá sér bita eða eiga kvöld úti. Lögun byggingarinnar er að mestu óbreytt, en innihaldið er allt annað.

Byrjið niðri, við rætur turnsins. Horfið upp eftir framhliðinni: stílhreint, geometrískt útlitið er dæmigert fyrir skrifstofubyggingar þess tíma, og einmitt andstæðan við gömlu síkjahúsin hinum megin gerir hann svo auðþekkjanlegan. Gangið svo stuttan spöl niður að vatninu. Þaðan sjáið þið Centraal Station, ferjurnar sem sigla fram og til baka og sjóndeildarhring miðbæjarins.

Fallegustu myndina af turninum tekur maður oft ekki við hliðina á honum heldur úr fjarlægð. Frá ferjunni til Noord sést hann allur, með vatnið í forgrunni. Hann sést líka vel frá bryggjunni fyrir aftan Centraal Station, sérstaklega á móti kvöldhimni. Þeir sem fara upp fá öfuga mynd: síkjabeltið, IJ, hafnirnar og í góðu skyggni drjúgan hluta af landinu í kring.

Takið líka eftir staðnum við hlið turnsins. Hvít, hyrnd bygging Eye Filmmuseum stendur alveg við hliðina, og saman mynda þær ásýnd hins endurnýjaða Noord.

Beint við hlið turnsins stendur Eye Filmmuseum, þjóðarkvikmyndasafnið, í áberandi hvítri byggingu við vatnið. Jafnvel þótt þið ætlið ekki á bíó er það notalegur staður til að rölta um eða sitja úti við IJ.

Í stuttu göngufæri er Tolhuistuin, menningarstaður með garði og sal fyrir tónleika og sýningar, í og við byggingar sem áður tilheyrðu Shell. Þetta er rólegur, grænn staður nokkrum mínútum frá ysinum við ferjuna.

Ef þið gangið lengra inn í Noord komið þið í eldri íbúðahverfi, eins og hverfið kringum Van der Pekbrug, með dæmigerðum húsum frá Amsterdam-Noord snemma á tuttugustu öld. Meðfram vatninu til vesturs standa nýju íbúðaturnarnir í Overhoeks. Þannig sjáið þið á stuttri göngu hvernig Noord er samsett: gömul þorp og verkamannahverfi, fyrrverandi iðnaður og nýbyggingar við vatnið.

Auðveldasta leiðin að A’DAM Toren í Amsterdam Noord er með ókeypis ferjunni frá bakhlið Centraal Station. Ferjan til Buiksloterweg flytur ykkur yfir á nokkrum mínútum, og þaðan er stutt ganga að turninum. Hjólreiðafólk og gangandi komast með, og ferjan siglir allan daginn.

Ef þið ætlið upp á útsýnisstaðinn skuluð þið gera ráð fyrir aukatíma. Rólegasti tíminn er oft snemma dags eða á virkum dögum. Fallegasta birtan er um sólsetur, þegar borgin lýsist hægt upp, en þá er yfirleitt líka meira um manninn. Í hvassviðri eða lélegu skyggni er útsýnið auðvitað síðra, svo kíkið á veðrið.

Fyrir heimsókn að utanverðu og um nágrennið dugar klukkustund. Ef þið sameinið hana Eye Filmmuseum, Tolhuistuin og göngu um Noord eruð þið fljótlega komin með heilan eftirmiðdag. Takið góða skó með, því bryggjurnar og göturnar bjóða upp á að halda áfram að ganga.

A’DAM Toren er á leið leiksins Morðgáta í Amsterdam Noord, leynilögregluleiks sem leikinn er fótgangandi og byggir á sögunum um Sherlock Holmes. Þið fylgið morðmáli um Amsterdam-Noord: þið byrjið við Van der Pekbrug, gangið fram hjá Tolhuistuin, komið að A’DAM Toren og endið nálægt Eye Filmmuseum. Á leiðinni leysið þið gátur og leitið að vísbendingum í umhverfinu, svo þið skoðið staðina virkilega vel.

Leikurinn er spilaður í ókeypis Loquiz-appinu í ykkar eigin síma. Hann tekur 1,5 til 2 klukkustundir og kostar € 19,95 á lið: einn sími, mest 4 leikmenn. Þið byrjið þegar ykkur hentar.

Viljið þið frekar sjá eldra Noord með þorpsbrag? Þá er það Secrets of Amsterdam North, könnunarleikur um borgina, fram hjá Purmerplein og Nieuwendammersluis í átt að timburhúsunum við Nieuwendammerdijk. Sá leikur er líka spilaður í ókeypis Loquiz-appinu, fyrir sama verð á lið.

• Handritshöfundur: alfræðirit