Văn hoá Osaka: ăn uống, hài kịch và đèn neon

Osaka là thành phố của thương nhân, không phải của triều đình hay của bộ máy cai trị. Suốt nhiều thế kỷ nó là trung tâm buôn bán của cả nước, nơi gạo được giao dịch và giá cả được ấn định, và văn hoá của nó mọc lên từ thương mại chứ không từ tầng lớp quý tộc hay quan lại.

Bạn nghe được điều đó. Osaka-ben, phương ngữ địa phương, nhanh và thẳng hơn tiếng Nhật chuẩn, còn lời chào truyền thống giữa các thương nhân dịch nôm na là dạo này làm ăn có lời không. Người Osaka nổi tiếng khắp Nhật vì hay bắt chuyện với người lạ, hay mặc cả, và cố tình gây cười. Ngành hài của nước này phần lớn đóng đô ở đây, dựng trên nền manzai — một dạng tấu hài hai người với một vai nghiêm và một vai ngốc.

Một chi tiết nhỏ cho bạn biết mình đang ở đâu: trên thang cuốn, người Osaka đứng bên phải và đi bên trái, ngược với Tokyo. Chẳng ai thống nhất được lý do.

Những viên bột có miếng bạch tuộc bên trong, nướng trên khuôn gang có lỗ lõm và lật bằng que xiên, dọn kèm sốt, mayonnaise và vảy cá ngừ bào cứ ngọ nguậy vì hơi nóng. Bên trong nóng chảy. Hãy chờ một phút trước viên đầu tiên; dù sao thì ai cũng bỏng miệng.

Một chiếc bánh mặn làm từ bột, bắp cải và bất cứ thứ gì khác — thịt heo, tôm, phô mai. Kiểu Osaka trộn tất cả vào bột trước khi đổ chảo; Hiroshima thì xếp lớp và cho thêm mì. Đừng nói với người Osaka rằng bản Hiroshima ngon hơn, trừ khi bạn muốn có một cuộc trò chuyện dài.

Các xiên thịt, rau và những thứ lạ lùng như phô mai hay trứng cút, lăn bột chiên xù rồi chiên ngập dầu, chấm vào một hũ sốt loãng dùng chung. Quy tắc duy nhất, in trên tường mọi quán kushikatsu: không chấm hai lần. Sốt là của chung. Nếu cần thêm, hãy dùng lá bắp cải người ta đưa cho bạn để múc.

Dotonbori là dải phố nổi tiếng chạy dọc con kênh, sáng rực bởi những bảng hiệu khổng lồ, trong đó có người chạy Glico đã quảng cáo kẹo ở đúng chỗ ấy từ thập niên 1930. Nó đông và hơi lố, và đáng làm một lần.

Chỗ ăn ngon hơn thì lùi vào một hai con phố. Hozenji Yokocho là con hẻm hẹp lát đá phía sau Dotonbori với những quán truyền thống nhỏ và một pho tượng phủ rêu mà người ta té nước lên để cầu may. Shinsekai, xa hơn về phía nam dưới chân tháp Tsutenkaku, là khu kushikatsu cũ, bạc màu mà vui vẻ.

Chợ Kuromon Ichiba là khu chợ thực phẩm lịch sử, dù nay đã ngả hẳn về phía khách du lịch và giá cũng lên theo. Hãy đi sớm, và coi nó là chỗ để ngắm chứ không phải chỗ ăn rẻ nhất.

Nhìn từ ngoài rất bề thế, và nên biết rằng toà tháp là bản phục dựng bằng bê tông năm 1931, có thang máy bên trong và một bảo tàng hiện đại. Bản gốc do Toyotomi Hideyoshi dựng vào thập niên 1580 và đã bị phá huỷ hai lần. Còn tường đá và các hào nước thì là nguyên bản và thật sự khổng lồ — vài khối đá móng nặng hơn một trăm tấn và được chở từ những hòn đảo khác về.

Một trong những đền Thần đạo cổ nhất Nhật Bản, dựng theo lối có trước ảnh hưởng kiến trúc Trung Hoa và Phật giáo: mái thẳng, không cong, không có các thanh chống sơn son. Cây cầu vồng lên rất dốc ở lối vào là hình ảnh ai cũng chụp. Nó cách trung tâm hai mươi phút tàu điện về phía nam và gần như chẳng ai chịu đi.

Một toà tháp thập niên 1950 nằm trong khu được xây năm 1912 sao cho một bên trông như Paris và bên kia như Coney Island, rồi bị bỏ lại phía sau suốt gần một thế kỷ. Trên đỉnh tháp là Billiken, một tượng thần may mắn gốc Mỹ được Osaka nhận làm của mình, và người ta xoa chân nó để lấy hên.

Hai toà tháp nối với nhau ở phía trên bằng một đài quan sát lộ thiên như treo lơ lửng, lên bằng thang cuốn băng ngang khoảng không giữa chúng. Tầm nhìn đẹp nhất thành phố, và chính đoạn đi lên mới là điểm chính.

Osaka là quê hương của bunraku, loại kịch rối trong đó ba người điều khiển lộ mặt cùng cử động một con rối cao bằng nửa người thật, còn một người kể chuyện và một người chơi đàn shamisen dẫn dắt câu chuyện. Nhà hát Bunraku Quốc gia diễn nó kèm thuyết minh tiếng Anh. Nó chẳng giống chút nào một buổi múa rối cho trẻ con.

Osaka đáng để đi bộ vì những thứ hay ho nằm ngay tầm phố và xếp sát nhau: một ngôi đền, rồi một khu phố có mái, rồi một quán kushikatsu dưới gầm cầu đường sắt. Một trò chơi thành phố cho bạn một lộ trình với một câu đố ở mỗi điểm dừng, rất hợp với một thành phố nên cảm nhận từ mặt đất chứ không phải từ đài quan sát.

Hai ngày cho riêng thành phố. Phần lớn mọi người lấy đây làm căn cứ rồi đi trong ngày tới Kyoto (mười lăm phút tàu nhanh), Nara (dưới một tiếng) và Kobe (nửa tiếng), và đó là tính toán hợp lý vì khách sạn ở Osaka rẻ hơn.

Khác nhau. Tokyo lớn hơn và đa dạng hơn; Osaka cô đọng hơn, rẻ hơn, và dễ bắt chuyện với người ta hơn. Với chuyến đầu tiên đến Nhật, phần lớn mọi người đi cả hai.

Mùa xuân và mùa thu. Mùa hè ở Osaka thật sự khó chịu — nóng và rất ẩm — và tháng Tám thì thành phố gần như sống trong nhà.

Không. Biển chỉ dẫn ở trung tâm là song ngữ, nhà hàng có thực đơn hình ảnh, và các ứng dụng dịch hoạt động tốt. Vài câu tiếng Nhật ở đây có ích hơn ở nơi khác trên đất Nhật, bởi người ta sẽ thật sự đáp lời bạn.

Rẻ hơn Tokyo. Đồ ăn đường phố rẻ, còn các quán bar đứng và nhà hàng nhỏ thuộc hàng đáng đồng tiền nhất cả nước.

Có, nhất là chuyện ăn uống, vì gần như món nào cũng để chia nhau và ăn đứng. Giao thông dày và đáng tin. Với các hoạt động nhóm có tổ chức, xem những gì chúng tôi tổ chức cho công ty và nhóm.

Một bố cục chạy được: khuôn viên thành cổ vào buổi sáng, Shinsekai và kushikatsu cho bữa trưa, Sumiyoshi Taisha hoặc toà Umeda Sky vào buổi chiều, và Dotonbori sau khi trời tối. Nếu bạn muốn phần đi bộ có một lộ trình, đây là cách trò chơi của chúng tôi vận hành, và bạn có thể liên hệ với chúng tôi để sắp xếp. Đi tiếp quanh châu Á? Hướng dẫn của chúng tôi về năm đại cung của Seoul nói về một kiểu trung tâm đô thị rất khác.